ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ, ΑΣΚΗΣΗ, ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
Έννοιες μη ταυτόσημες
Τα ωφέλη από την ενασχόληση με τον Αθλητισμό
Είναι πολλές οι φορές στην καριέρα ενός προπονητή αθλητικού συλλόγου που θα ακούσει από γονείς παιδιών αναπτυξιακών ηλικιών τη φράση: “Ξέρετε εμάς δε μας ενδιαφέρει να κάνει το παιδί πρωταθλητισμό, μας ενδιαφέρει να γυμνάζεται/ασκείται/αθλήται...ξέρετε...να κινείται για την υγεία του/για το σώμα του” Η χρήση του συμβόλου “/” έγινε για να δείξει πως χρησιμοποιείται ένα από τα τρία ρήματα της γλώσσας μας., έχοντας την ίδια σημασία για τον γονέα που τα χρησιμοποιεί ( μερικές φορές και οι ίδιοι οι επαγγελματίες της άσκησης τα συγχέουν), όπως και οι εκφράσεις υγεία και σώμα δείχνουν να συνδέονται με ένα τρόπο μονοσήμαντο και περιορισμένο.
Νομίζω πως είναι καλό για την πληροφόρηση όλων να βάλουμε τις έννοιες αυτές σε μια σειρά, καθώς και να αντιληφθούμε τις διαφορές ανάμεσά τους, ώστε να γίνει και κατανοητή η σημασία ύπαρξης αθλητικών συλλόγων, γυμναστηρίων και άλλων δομών σωματικής δραστηριότητας.
Μέσα από αυτό το άρθρο επίσης θα θέλαμε να καταθέσουμε το στίγμα του Συλλόγου μας και το σαφή προσανατολισμό του προς τον Αθλητισμό.
Σωματική δραστηριότητα ορίζεται οποιαδήποτε κίνηση απαιτεί σύσπαση των σκελετικών μυών και δαπάνη ενέργειας. Όποια δραστηριότητα κάνουμε μέσα στην ημέρα που περιέχει το στοιχείο της κίνησης, με οποιαδήποτε ένταση ηθελημένη και σκόπιμη ή τυχαία, εμπίπτει στην έννοια της σωματικής δραστηριότητας. Απλές πράξεις όπως οι δουλειές του σπιτιού, περίπατος, χειρωνακτική εργασία, κηπουρική είναι σωματικές δραστηριότητες. Η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας έχει συνδεθεί με αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία, σε αντίθεση με τις θετικές επιπτώσεις που έχει η αυξημένη σωματική δραστηριότητα στη σωματική, την ψυχική, τη γνωστική και την καρδιαγγειακή υγεία.(https://en.wikipedia.org/wiki/Physical_activity, American College of Sports Medicine). Αξίζει στο σημείο αυτό να σταθούμε στο γεγονός πως η έννοια της υγείας υπερβαίνει τα στενά σωματικά όρια και περιλαμβάνει τόσο τις γνωστικές λειτουργίες όσο και την ψυχική υγεία. Για περισσότερες πληροφορίες και πηγές μπορείτε να ανατρέξετε σε προηγούμενο άρθρο στον ιστότοπο μας “Παιδιατρική Τριάδα Έλλειψης Δραστηριότητας”. Από όλα τα παραπάνω καταλαβαίνουμε πως η υγεία και η ευρωστία, μια κατάσταση που είναι ευρύτερα γνωστή με τον αγγλικό όρο fittness, αναπτύσσεται και διατηρείται μεσω πρωτ’ απ όλα της σωματικής δραστηριότητας.
Η άσκηση-γύμναση από την άλλη μεριά που πολλές φορές χρησιμοποιείται σαν παρεμφερής έννοια, αποτελεί μια υποκατηγορία του γενικότερου όρου της σωματικής δραστηριότητας. Είναι δομημένη, προγραμματισμένη, σκόπιμη και επαναλαμβανόμενη με στόχο να βελτιώσει μία ή περισσότερες πλευρέςτης φυσικής μας κατάστασης που επιγραμματικά είναι η αντοχή (καρδιοαναπνευστική και μυϊκή), η δύναμη, η ταχύτητα, η αλτικότητα, η ευκινησία και η ισορροπία (ιδιοδεκτικότητα, κιναίσθηση). Εδώ λοιπόν παρατηρούμε πως ο στόχος της γενικότερης υγείας και ευεξίας αρχίζει να εξειδικεύεται, να συστηματοποιείται και όχι μόνο να συντηρείται αλλά και να αναπτύσεται προς ένα ανώτερο επίπεδο ευρωστίας και ικανότητας. Π.χ. κάποιος που τρέχει συστηματικά στοχεύει στη βελτίωση της αντοχής του ή/και τη διατήρηση ενός φυσιολογικού βάρους, κάποιος που επισκέπτεται τακτικά ένα γυμναστήριο και κάνει προπόνηση με αντιστάσεις, αυξάνει τη μυϊκή του διάπλαση και τη δύναμή του κοκ. Ο πιο απλός τρόπος για να καταλάβουμε αν είμαστε σωματικά δραστήριοι ή γυμναζόμαστε είναι να απαντήσουμε στις εξής ερωτήσεις:
- Προσπαθώ με αυτή τη δραστηριότητα να βελτιώσω τη φυσική κατάσταση ή την υγεία μου;
- Θα την κάνω με συνέπεια κάθε εβδομάδα, κάθε μέρα;
Εάν η απάντηση και στις δύο ή σε μία από τις παραπάνω ερωτήσεις είναι «όχι», τότε η δραστηριότητα πιθανώς δεν μπορεί να θεωρηθεί άσκηση. Αν η απάντηση είναι «ναι» και στις δύο, τότε πιθανότατα είναι άσκηση. ¨οσον αφορά τα ωφέλη της παραθέτουμε εδώ ένα σύνδεσμο https://www.nhs.uk/live-well/exercise/exercise-health-benefits/.
Ερχόμαστε λοιπόν και στη φάση της άθλησης και της έννοιας του αθλητισμού. Μια απλή αναζήτηση στο λήμμα αθλητισμός στη Βικπαιδεια αρκεί για να μας δώσει τη διαφοροποίση απο τις προαναφερθείσες έννοιες: Ο αθλητισμός είναι η συστηματική σωματική καλλιέργεια και δράση με συγκεκριμένο τρόπο, ειδική μεθοδολογία και παιδαγωγική, με σκοπό την ύψιστη σωματική απόδοση, ως επίδοση σε αθλητικούς αγώνες, στο αθλητικό και κοινωνικό γίγνεσθαι. Παράλληλα, ο αθλητισμός είναι ένας κοινωνικός θεσμός, ο οποίος αντικατοπτρίζει τη δεδομένη κοινωνία και τον πολιτισμό της. Εμφανώς λοιπόν εδώ πρέπει να διαχωριστεί η έννοια της άθλησης από την έννοια της άσκησης. Η άσκηση γίνεται άθληση όταν αποκτά ανταγωνιστικό χαρακτήρα. Για παράδειγμα, ένας που τρέχει στον δρόμο ασκείται, ωστόσο αν έχει κάποιον αντίπαλο ώστε για το ποιος θα τερματίσει πρώτος ή ακόμη και αν ανταγωνίζεται τον ίδιο του τον εαυτό, με το χρονόμετρο, αθλείται. Επίσης είναι πολύ σημαντικό να σταθούμε στη διαφορά πως στον αθλητισμό δεν αναπτύσσονται μόνο οι παράγοντες της φυσικής κατάστασης που προαναφέραμε αλλά μεγιστοποιούνται ώστε ο αθλητής να έχει την ύψιστη σωματική απόδοση στον αγώνα. Άρα ο αγώνας και το αγωνίζεσθαι είναι αναπόσπαστο κομμάτι του αθλητισμού. Ένας νέος, μια νέα δεν μπορεί να αθλείται και να μη μετέχει της αγωνιστικής διαδικασίας. Θέλοντας να τονίσω με τον πιο εμφατικό τρόπο ξαναλέω πως ο αγώνας είναι η πεμπτουσία του αθλητισμού.
Ο αγώνας είναι η αφορμή και το κίνητρο ώστε το άτομο που αθλείται να μπεί στη διαδικασία μεγιστοποίησης των αθλητικών ικανοτήτων του. Αυτό δεν είναι μια εύκολη διαδικασία, αλλά μια διαδρομή γεμάτη προκλήσεις, που φέρνει τον αθλούμενο στα όριά του σωματικά και ψυχικά, ώστε να τα υπερβεί και να βρει σε αυτόν τον καινούριο τόπο νέες προσαρμογές, μια καλύτερη εκδοχή του εαυτού του, με νέες αντοχές και δυνατότητες. Αυτό γίνεται μέσα από τη συστηματική και σωστά σχεδιασμένη προπόνηση που θα τον καθοδηγήσει βήμα βήμα, σε αυτά τα νέα πεδία. Σε μια κοινωνία που είναι σαφώς προσανατολισμένη προς τη συνεχή απόκτηση της μέγιστης απόλαυσης και στην ελάχιστη καταβολή προσπάθειας, η άθληση με την ουσιαστική της σημασία δείχνει να είναι μια σχεδόν ηρωϊκή και επαναστατική στάση ζωής. Διδάσκει στα παιδιά και τους νέους βασικές αρχές της πραγματικής ζωής. Πως χρειάζεται να αφήνουν τη ζώνη άνεσης τους, να βρίσκουν τη σωματική και ψυχική δύναμη , την αυτοσυγκέντρωση, την επιμονή, την υπομονή, την αυτοπειθαρχία και αυτοκυριαρχία ώστε να βάλουν την ενέργεια και τον κόπο που απαιτείται προκειμένου να επιτύχουν τους στόχους τους. Τους βοηθά να αποκτήσουν την αυτοπεποίθηση, αυτοεκτίμηση και αυτογνωσία ώστε να θέτουν ρεαλιστικούς στόχους, που θα βρίσκονται στο μέγιστο της δυνατότητάς τους καθώς και να τηρήσουν μια συνολική στάση ζωής που θα τους οδηγήσει εκεί, σε αυτό το μέγιστο.


Αυτή η πορεία δεν είναι στρωμένη με ροδοπέταλα. Αντίθετα η απογοήτευση και η ματαίωση της προσδοκίας είναι πολύ συχνές. Εδώ όμως κατά τη γνώμη μου είναι που επιτελείται και η σημαντικότερη από όλες τις αλλαγές που επιφέρει η άθληση. Με τη σωστή καθοδήγηση από τον προπονητή και την στήριξη από το περιβάλλον και την οικογένειά του, ο αθλητής θωρακίζει τον ψυχισμό του από τις αρνητικές επιπτώσεις μιας αποτυχίας και μαθαίνει πάνω απ’ όλα να την μετατρέπει σε κίνητρο για ακόμα μεγαλύτερη βελτίωση. Γίνεται ένας μαχητής που το πνεύμα του δεν κάμπτεται με την πρώτη δυσκολία, που δε βουλιάζει στην αυτολύπηση αλλά στηρίζει τον εαυτό του, διαχειρίζεται τα συναισθήματά του και προχωρά μπροστά βήμα βήμα, στιγμή στιγμή ως την τελική επίτευξη του στόχου του. Για μια ακόμα φορά θα πω πως αυτή είναι μια ριζοσπαστική και επαναστατική σταση ζωής. Στην κοινωνία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, την κοινωνία της τέλειας εικόνας, εκεί όπου η αποτυχία κανει κάποιον αντικείμενο χλευασμού, στην κοινωνία που ο μεγαλύτερος φόβος είναι αν θα είμαι άξιος της αγάπης και εκτίμησης των άλλων μέσα από τον αριθμό των like, στην κοινωνία που η αντίληψη για τον εαυτό μου καθορίζεται από την έγκριση των άλλων, ο αθλητής έχει το θάρρος να βλέπει την πραγματικότητα και τον εαυτό του για αυτό που πραγματικά είναι, να έχει πραγματικά συναισθήματα και να οδεύει σταθερά προς την αυτοβελτίωσή του.
Όπως μπορούμε να κατανοήσουμε, αυτό που τα περισσότερα παιδά και νέοι προσπαθούν να αποφύγουν, την έκθεση δηλαδή σε συναισθήματα όπως αυτά του άγχους έκβασης μιας προσπάθειας, του φόβου μιας πιθανής αποτυχίας, της κατάρρευσης της απόλυτης εικόνας που έχουν για τον εαυτό τους, του φόβου απώλειας αγάπης και εκτίμησης των σημαντικών άλλων στη ζωή τους, του χλευασμού από τον περίγυρο, αυτό ακριβώς είναι το πεδίο ψυχικής ωρίμανσης που προσφέρει ο Αθλητισμός. Οι νέοι μέσα από την ενασχόληση με ένα άθλημα (ιδιαίτερα εάν αυτό είναι ατομικό) διδάσκονται να έχουν το θάρρος να στοχοθετούν, να ονειρεύονται, να προσπαθούν, να αποτυγχάνουν, να ξαναπροσπαθούν, να επιμένουν, να επιτυγχάνουν ή να αποτυγχάνουν δηλαδή να ζουν, πολύπλευρα και με πληρότητα τη ζωή τους. Είναι καλό να θυμόμαστε τη φράση του Καζαντζάκη “ό,τι δεν συνέβη ποτέ, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε αρκετά” και να προσθέσουμε και ό,τι δεν είχαμε το θάρρος και το κουράγιο να προσπαθήσουμε μέχρι το τέλος.
Κλείνοντας την αναφορά μας στους όρους αυτούς δυό λόγια για τον πρωταθλητισμό. Ο πρωταθλητισμός είναι η αναγωγή της αθλητικής διαδικασίας στο υψηλότερο επίπεδο. Αυτό από μόνο του απαιτεί ειδικές συνθήκες. Χρειάζεται να είναι ο αθλητής προικισμένος από τη φύση του να δέχεται μεγάλες σωματικές και ψυχικές επιβαρύνσεις και να μπορεί ο οργανισμός του να προσαρμόζεται σε αυτές.Χρειάζεται να έχει από μόνος του την έντονη επιθυμία για διάκριση και το δυναμισμό να την διεκδικεί. Ειναι μια διαδικασία που προκύπτει μέσα από το προηγούμενο σκαλοπάτι που είναι ο Αθλητισμός. Η ενασχόληση με τον αθλητισμό οδηγεί τους ασκούμενους στην επίτευξη της μέγιστης δυνατότητάς τους, η μέγιστη αυτή δυνατότητα διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και αυτή είναι η ομορφιά αυτού του δρόμου. Ειναι η πηγή του αλληλοσεβασμού που έχουν οι αθλητές ο ένας για τον άλλο εφόσον έχουν κατανοήσει σωστά αυτό που κάνουν. Όλοι είναι ισοι ως προς την καταβολή της μέγιστης προσπάθειας για την επιτευξη του καλύτερου δυνατού αποτελέσματος και για αυτό είναι όλοι άξιοι σεβασμού. Το αποτέλεσμα για τον καθένα μπορεί να διαφέρει ανάλογα με τις δυνατότητές του και αυτή η διαφορετικότητα είναι επίσης σεβαστή. Κάποιοι θα γίνουν πρωταθλητές για εκείνη τη στιγμή και εκείνον το συγκεκριμένο αγώνα και έαν έχουν την κατάλληλη παιδεία θα έχουν την ταπεινότητα να τιμήσουν τόσο τον εαυτό τους όσο και όλους τους άλλους. Αυτοί οι αθλητές έχουν τη δυνατότητα να δρούν ως πρότυπο για την κοινωνία τους οδηγώντας και άλλους στο δρόμο της επίτευξης του καλύτερου ευατού τους. Γι αυτό και στη αρχαιότητα αλλά και σε σύγχρονες χώρες του εξωτερικού (δυστυχώς όχι στην Ελλάδα αλλά αυτό είναι μια άλλη συζήτηση) χαίρουν ιδιαίτερης εκτίμησης και προνομίων. Ο πρωταθλητισμός λοιπόν είναι μια ειδική συνθήκη και δεν οδηγούνται όλοι οι αθλητές προς αυτή την κατεύθυνση.

Κλείνοντας αυτή τη συζήτηση ελπίζω να έχει γίνει κατανοητή η διαφορά ανάμεσα στη σωματική δραστηριότητα, την άσκηση-γύμναση, τον αθλητισμό και τον πρωταθλητισμό. Εάν ένας γονέας νοιάζεται μόνο για τη διατήρηση της υγείας και της ευρωστίας του παιδιού του μπορεί απλά να το συνοδεύσει σε μια πλατεία να κάνει ποδήλατο ή να το αφήσει να παίξει κυνυηγητό κρυφτο και τόσα άλλα παιχνίδια που παίζαμε με τις ώρες παλιότερα ( ο συγγράφων ανήκει στην εποχή των δεινοσαύρων). Έτσι θα παραμείνει σωματικά δραστήριο και υγιές. Εάν παλι θέλει να αναπτύξει τη φυσική του κατάσταση πρέπει να το βοηθήσει να γυμναστεί (π.χ. πολλοί είναι οι νέοι και έφηβοι που για αισθητικούς και ψυχαγωγικούς λόγους ασχολούνται με τη σωματική διάπλαση στα γυμναστήρια). Εάν πάλι θέλει να έχει ολοκληρωμένο το πακέτο διατήρησης της υγείας, ανάπτυξης φυσικής κατάστασης και ψυχοπνευματικής καλλιέργειας τότε χρειάζεται να το οδηγήσει στον Αθλητισμό που απο τη φύση του είναι με κεφαλαία και τονισμένα γράμματα ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΣ.
Αυτός είναι και ό λόγος ύπαρξης αθλητικών σωματείων. Οι σύλλογοι δεν είναι ένα διαφορετικού τύπου γυμναστήριο. Δεν είναι εμπορικές επιχειρήσεις ή τουλάχιστον δε θα έπρεπε να είναι. Είναι η έκφραση της προσπάθειας κάποιων ρομαντικών να προωθήσουν τα αθλητικά ιδεώδη που προαναφέρθηκαν και να προσφέρουν στην κοινωνία άτομα όσο το δυνατόν σωματικά και ψυχικά πιο ολοκληρωμένα.
Ο σύλλογός μας είναι σαφώς προσανατολισμένος στον Αθλητισμό με την έννοια που προαναφέρθηκε. Ειδικεύεται στον Κλασσικό Αθλητισμό, τον Στίβο και σε όλα τα αγωνίσματά του. Ο Στίβος θεωρείται ατομικό αγώνισμα. Παρ όλα αυτά εμείς θεωρούμε πως δε διαφέρει πουθενά ως προς την κοινωνικοποίηση των νέων που ασχολούνται με αυτό το αγώνισμα σε σχέση με τα λεγόμενα ομαδικά αθληματα. Η έννοια της ομάδας και η σπουδαιότητά της είναι μέγιστης σημασίας για όλους τους αθλητές και έχουμε ζήσει πολλές φορές την ευεργετική της επίδραση στην ψυχολογία των αθλητών μας. Γι αυτό και εμείς το χαρακτηρίζουμε ως ομαδικό άθλημα με ατομικά αγωνίσματα. Θα θέλαμε να κλείσουμε αυτό το άρθρο αντιγράφοντας τα ωφέλη των ατομικών αγωνισμάτων από το blog ΠΕΡΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ των εκπαιδευτικών κοινοτήτων (https://blogs.sch.gr/cvasilis/2023/12/25/atomika-athlimata/)
“Τα ατομικά αθλήματα προσφέρουν μια σειρά από πλεονεκτήματα σε όσους τα ασκούν, τόσο σε σωματικό όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο.
Σωματικά πλεονεκτήματα
- Βελτιώνουν τη φυσική κατάσταση. Τα ατομικά αθλήματα απαιτούν από τους αθλητές να αναπτύξουν μια ποικιλία φυσικών ικανοτήτων, όπως δύναμη, ταχύτητα, αντοχή, ευλυγισία και συντονισμό.
- Μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων ασθενειών. Η τακτική άσκηση, συμπεριλαμβανομένης της άσκησης μέσω ατομικών αθλημάτων, έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων ασθενειών, όπως καρδιακές παθήσεις, εγκεφαλικό επεισόδιο, διαβήτη τύπου 2 και καρκίνο.
- Βοηθούν στην απώλεια βάρους ή τη διατήρηση ενός υγιούς βάρους. Η άσκηση είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος για την απώλεια βάρους ή τη διατήρηση ενός υγιούς βάρους. Τα ατομικά αθλήματα μπορούν να βοηθήσουν στην καύση θερμίδων και στην ανάπτυξη μυϊκής μάζας, οι οποίες είναι και οι δύο σημαντικές για τη διαχείριση του βάρους.
Ψυχολογικά πλεονεκτήματα
- Βελτιώνουν την αυτοπεποίθηση. Η επιτυχία σε ένα ατομικό άθλημα μπορεί να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση ενός ατόμου.
- Μειώνουν το στρες και το άγχος. Η άσκηση είναι ένας γνωστός τρόπος για τη μείωση του στρες και του άγχους. Τα ατομικά αθλήματα μπορούν να προσφέρουν μια επιπλέον αίσθηση ελέγχου και επιτυχίας, οι οποίες μπορούν να βοηθήσουν στην περαιτέρω μείωση του στρες και του άγχους.
- Βοηθούν στην ανάπτυξη της αυτοπειθαρχίας. Η επιτυχία σε ένα ατομικό άθλημα απαιτεί αφοσίωση, σκληρή δουλειά και αυτοπειθαρχία. Η ανάπτυξη αυτών των χαρακτηριστικών μπορεί να είναι πολύτιμη και σε άλλους τομείς της ζωής.
- Ενισχύουν την αίσθηση του σκοπού. Η συμμετοχή σε ένα άθλημα μπορεί να προσφέρει σε κάποιον έναν αίσθηση σκοπού και κατεύθυνσης στη ζωή του.
Ειδικά πλεονεκτήματα για παιδιά και εφήβους
Τα ατομικά αθλήματα μπορούν να προσφέρουν μια σειρά από συγκεκριμένα πλεονεκτήματα για παιδιά και εφήβους, όπως:
- Βελτιώνουν την ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων. Τα ατομικά αθλήματα απαιτούν από τα παιδιά και τους εφήβους να αναπτύξουν μια ποικιλία κινητικών δεξιοτήτων, όπως η ισορροπία, η συντονισμός και η αντίληψη του σώματος.
- Ενισχύουν την αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθηση. Η επιτυχία σε ένα ατομικό άθλημα μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά και τους εφήβους να αναπτύξουν θετική αυτοαντίληψη.
- Μαθαίνουν να διαχειρίζονται το άγχος και το στρες. Η συμμετοχή σε ένα ατομικό άθλημα μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά και τους εφήβους να αναπτύξουν μηχανισμούς αντιμετώπισης του άγχους και του στρες.
- Μαθαίνουν να συνεργάζονται με άλλους. Ακόμα και τα ατομικά αθλήματα απαιτούν από τους αθλητές να συνεργάζονται με άλλους, όπως τους προπονητές τους και τους γονείς τους.”
Πάνω απ’όλα όμως βοηθούν τους νέους να παραμένουν άνθρωποι!!